अनुभव

मंतरलेले दिवस -डॉ. अनिल प्रभाकर कुलकर्णी, पुणे.

२५ जूनला आणीबाणी जाहीर झाली व नंतर अभाविप  कार्यकऱत्यांनी सत्याग्रहाची योजना आखली. एकाच वेळेस १०  कॉलेजवर १०० कार्यकर्त्यानी सत्याग्रह करावा अशी योजना केली. त्यात गरवारे  कॉलेजवर माझ्या बरोबर ७ जण सत्याग्रहात सामील झाले. ११ डिसेंबर १९७५ रोजी आम्हाला अटक करून येरवडा जेलमध्ये नेण्यात आले. एकाच दिवशी १० कॉलेजवर सुमारे १०० जण सत्याग्रह करून जेलमध्ये आले. तिथे आधीच २०० जण होते. आम्ही आत गेल्यावर त्यांना खूपच उत्साह आला. मिसामधील नेत्याना आनंद झाला. मग काय आमचे ३०० जणांचे शिबिरच जेलमध्ये सुरु झाले.

मिसाबंदीचा काळ : जेलबाहेरील स्वयंसेवकांची सत्त्वपरीक्षा (राम यत्नाळकर यांच्या सासूबाई सौ.पद्मा सुदर्शन टेंभेकर यांच्या आठवणी)

 २५ जून १९७५ ची ती  काळरात्र अजूनही डोळ्यांसमोरून जात नाही; कारण त्यादिवशी लोकशाहीचा अंत झाला होता. देशात आणिबाणी जाहीर झाली होती. सर्वत्र धरपकड सुरू होती. कोणत्याही कारणाशिवाय लोकांना जेलमध्ये  डांबण्यात येत होते. संघावर तर सरकारची वक्रदृष्टीच होती. संघाच्या माध्यमातून कुठंलेही काम करणाऱ्या लोकांना पकडण्यात येत होते. देशात अंदाधुंदी माजली होती. या सगळ्या प्रकाराची झळ आमच्या कुटुंबालाही पोहचली. माझे सासरे श्री. नारायणराव टेंभेकर यांना २६ ऑक्टोबरला सावनेर येथून पकडण्यात आले.

रथकंठीवार विश्वास गोविंद

अनुभव :

जून १९७५ ची ती २५ तारीख नेहमी प्रमाणेच उजाडली. दिवस सामान्यच होता. घर शांत होतं. साधारण सकाळी ११ ते १२ ची वेळ असेल., रेडीओवर घोषणा झाली. तत्कालीन पंतप्रधान इंदिरा गांधींनी संपूर्ण देशात आणीबाणी लागू केली. खरंतर आणीबाणी लावण्याचं काय कारण असावं, हे कळलंच नाही. आणीबाणीच्या या शब्दाचा राजकीय अर्थ काय, तो त्याच दिवशी कळला.

कै. प्रभुदेसाई कृष्णकांत सीताराम

२५ जून, १९७५ रोजी मध्यरात्री आणीबाणी जाहीर झाली. लगेचच विरोधकांचे मोठ्या प्रमाणात अटक सत्रही सुरु झाले. आणीबाणीचा काळ म्हणजे भारतीय लोकशाहीच्या इतिहासातील काळे पान होय. व्यक्तिस्वातंत्र्यावर गदा आणणारा “मिसा” लागू झाला.

कोणतेही कारण अथवा अटक वॉरंट न दाखविता कॉंग्रेसविरोधी गटातील संघाच्या स्वयंसेवकांनाही अटक करून जेलमध्ये टाकू लागले.

पाटोळे बाळासाहेब शंकर

अचानक वीज कोसळावी तशी आणीबाणी घोषित झाली. त्या बरोबर संघाच्या शाखेवर बंदी आली.

अवघ्या देशात अनेक नेत्यांची धरपकड सुरु झाली. देशातील तुरुंग इंदिरा गांधींच्या आदेशामुळे भराभर भरू लागले. लोकनायक जयप्रकाश नारायण, सरसंघचालक बाळासाहेब देवरस, सर्व राजकीय पक्ष, रा.स्व. संघ, कामगार संघटना, गुंड, काही व्यापारी सर्वजण जेलमध्ये जेरबंद झालो.

सौभाग्यवतींचा हातभार

पुणे जिल्हा कार्यवाह - प्रत्यक्ष अटक 21डिसेंबर 1975 ला झाली. तत्पूर्वी भूमिगत म्हणून कार्य केले. त्या वेळचा एक अनुभव. भूमिगत असताना लोणावळे येथे घरच्या मंडंळींना (पत्नी व 2 मुले) भेटीस बोलाविले. पोलिसांना मागोवा लागला. हे ओळखून इनामदार राजमाची पॉईंटकडे गेले. तेथेही पोलिसांचा पाठलाग. वेळ रात्रीची. पाऊस संततधार. रात्री एकदम दिवे गेले. पोलीस मागावर आहेत, हे ओळखताच बोरिवली गाडीने घरच्या मंडळींना तेथेच ठेवून पसार. जागोजागी पेटलेल्या कार्यकर्त्यांनी प्रसंग ओळखून दुसर्‍याकडून टॅक्सी मागविली व घरच्या मंडळींना योग्य स्थळी पोहोचवले.

जोशी दत्तात्रय सिद्धेश्वर

  • अनुभव -२५ जून १९७५ रोजी १२ नंतर देशामध्ये आणीबाणी जाहीर करण्यात आली. त्याच रात्री जयप्रकाश नारायण, अटल बिहारी वाजपेयी, लालकृष्ण अडवाणी आदी प्रमुख राजकीय नेत्यांना अटक झाली. त्यासाठी Maintenance Of Security Act च्या कायद्याचा वापर केला. हा कायदा म्हणजे कोणाही व्यक्तीस कुठलेही कारण न देता तुरुंगात टाकण्याचा अधिकार सरकारला प्राप्त झाला. माझ्या स्मरणाप्रमाणे ४ जुलै १९७५ रोजी, रा.स्व.संघ, आनंद मार्गी जमाते इस्लामी या संघटनांवर बंदी घालण्यात आली. व संघाचे प.पू.

जोशी अनिल रामचंद्र

  • अनुभव - मी वयाच्या १० व्या वर्षापासून संघशाखेत नियमित (पूर्व भागात चंदगुप्त सायम शाखा) जात आहे. पूर्व भागात संघकार्य करणे, वाढवणे, घराघरात संघकार्य पोहोचवण्यासाठी सतत संपर्क वाढवणे. त्या काळात अतिशय कठीण काम होते कारण पूर्व भागात असणारी सामाजिक, राजकीय, आर्थिक परिस्थिती संघकार्याला कायम प्रतिकूल होती. संघविचार लोकात पटणे अशक्य होते. राजकीय विसंवाद लोकांमध्ये मोठ्या प्रमाणात होता. संघशाखा चालवणे म्हणजे, रोज भांडणे, मारामारी नित्याची. पण त्याच प्रतिकूल परिस्थितीमध्ये कार्य करण्याचा आनंद शब्दातीत असतो. अंगावर शहारे आणणारा असतो.

वा. ना. भांडारकर

मी नोकरीनिमित्त मे १९७५ रोजी मुंबईला आलो. राहण्याची व्यवस्था नसल्यामुळे जोगेश्वरी संघ कार्यालयात राहायला सुरुवात केली. जून १९७५ रोजी आणीबाणी घोषित झाल्यावर आम्हाला अन्य ठिकाणी हलविण्यात आले. कार्यकर्त्याच्या बैठका गुप्तपणे होत असत. रात्री भिंती रंगविणे. पत्रक वाटप करणे असे काम गुप्तपणे करीत होतो. मी जोगेश्वरीत नवीन असल्यामुळे मला लोक ओळखत नव्हते. म्हणून मला गंगाजळी जमा करण्याचे काम देण्यात आले. जमा झालेला पैसा मिसाबंदितील स्वयंसेवकांच्या घरी वाटप केला जात असे. जनसंघाच्या कार्यकर्त्यांकडे पोलीस माहिती काढण्यासाठी येत असत.

Pages